Với một công ty đang ở tuổi dậy thì như Bibica, việc tăng trưởng với tốc độ chậm như thế không phải là điềm lành cho tham vọng trở thành doanh nghiệp dẫn đầu trên thị trường bánh kẹo Việt Nam vào năm 2018 (với mục tiêu 3.000 tỉ đồng doanh thu, tức gấp 3 lần hiện nay).
Bước ngoặt không ngờ
Xuất phát điểm là một phân xưởng bánh kẹo của nhà máy Đường Biên Hòa, đến năm 1999, Công ty Cổ phần Bánh kẹo Biên Hòa với vốn điều lệ 25 tỉ đồng đã ra đời. Dòng sản phẩm chính khi đó của Công ty chủ yếu là bánh kẹo, mạch nha và rượu.
Từ năm 2000-2007, Bibica đã tăng trưởng rất tốt. Hệ thống phân phối được mở rộng ra khắp cả nước. Nhiều sản phẩm lần lượt ra đời và tìm được chỗ đứng trên thị trường như bánh snack, bánh trung thu, bánh cookies, bánh bông lan kem, sô-cô-la, bánh mì tươi, thực phẩm dinh dưỡng. Công ty cũng lấn sang phân khúc đồ uống với việc cho ra mắt bột ngũ cốc nhãn hiệu Netsure vào năm 2005.
Tốc độ gia tăng doanh thu và lợi nhuận sau thuế của Bibica giai đoạn 2004-2007 lần lượt là 29%/năm và 55%/năm. Công ty cũng nhanh chóng tăng vốn điều lệ lên 107,7 tỉ đồng vào tháng 9.2007 và đổi tên thành Công ty Cổ phần Bibica.
Cuộc đời của Bibica đã rẽ sang hướng khác khi Công ty kết hôn với tập đoàn bánh kẹo Hàn Quốc Lotte Confectionery (gọi tắt là Lotte) vào tháng 10.2007 bằng việc chuyển nhượng 30% cổ phần Bibica cho đối tác này. Các lãnh đạo của Bibica hy vọng sẽ được thụ hưởng từ đối tác Lotte sức mạnh công nghệ, kinh nghiệm nghiên cứu và phát triển, được hỗ trợ về sản xuất, quản lý, phát triển nguồn nhân lực và mở rộng thị trường, không những tại Việt Nam mà cả ở nước ngoài.
Đại hội cổ đông năm 2008 đã thể hiện sự kỳ vọng lớn này của Bibica vào Lotte. Năm đó, Đại hội đã bầu ông Dong Jin Part làm Chủ tịch Hội đồng Quản trị Bibica và năm sau được thay bằng ông Jung Woo Lee. Đến nay, đối tác Hàn Quốc vẫn giữ 2 trong tổng số 5 ghế trong Hội đồng Quản trị Bibica.
Đứa con quan trọng đầu tiên trong cuộc hôn nhân này là dây chuyền sản xuất bánh Chocopie cao cấp với nhãn hiệu Lotte Pie tại nhà máy Bibica miền Đông, với công nghệ sản xuất của Lotte Hàn Quốc. Dây chuyền có tổng giá trị đầu tư lên tới 220 tỉ đồng và được đưa vào vận hành vào tháng 2.2010.
Thế nhưng, kết quả lại không tương xứng với những gì mong đợi. Công nghệ sản xuất của Lotte có thể phù hợp với Hàn Quốc nhưng khi mang sang Việt Nam với điều kiện môi trường khác hẳn đã ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm. Ngoài ra, theo ông Chiến, sản phẩm này không thành công vì không tạo được sự khác biệt với sản phẩm Chocopie trước đó của Orient (Hàn Quốc) vốn đã rất nổi tiếng trên thị trường.
Đã vậy, một cơn hỏa hoạn xảy ra vào tháng 5.2011 khiến cho dây chuyền phải tạm ngừng hoạt động, buộc Bibica phải nhập sản phẩm Lotte Pie từ Lotte Hàn Quốc để bán ra thị trường. Trớ trêu là giá nhập lại cao hơn giá bán khiến Bibica bị tổn thất. Tổng giá trị xuất khẩu trong năm 2012 giảm đến 20% và góp phần ảnh hưởng tiêu cực đến kết quả hoạt động chung của Công ty trong bối cảnh sức mua nội địa tiếp tục yếu kém. Lợi nhuận sau thuế toàn công ty năm 2012 đã tụt giảm đến 44% so với năm trước.
Hiện nay, dây chuyền Lotte Pie đã hoạt động trở lại nhưng chỉ được 20% so với công suất thiết kế. Đầu tư hàng trăm tỉ đồng mà kết quả như vậy thực sự là nỗi thất vọng lớn đối với lãnh đạo cũng như cổ đông Bibica.
Không chỉ khó khăn về sản phẩm tiêu thụ, Công ty còn chịu sức ép từ các khoản đầu tư lớn khác. Chẳng hạn, kế hoạch đầu tư năm 2012 là 236 tỉ đồng; trong đó, riêng nhà máy sản xuất tại Hưng Yên đã chiếm đến 208 tỉ đồng. Ông Chiến cho biết dự án này đang phải tạm dừng vì những vấn đề nội bộ cho dù Bibica đã trả chi phí thuê đất 5 năm nay.
Nhìn lại giai đoạn hợp tác với Lotte từ cuối năm 2007 đến năm 2012, kết quả kinh doanh không thực sự lạc quan. Dù doanh thu năm 2012 tăng gấp 2 lần so với năm 2007 nhưng lợi nhuận lại gần như không đổi. Chỉ số ROA (lợi nhuận/tài sản) và ROE (lợi nhuận/vốn) sau khi được cải thiện vào năm 2009 cũng đã giảm nhanh trong những năm sau đó.
Cạnh tranh trên thị trường bánh kẹo Việt Nam vẫn đang khốc liệt. Có đến khoảng 25% thị trường nội địa đang rơi vào tay đối thủ nước ngoài. Trong cuộc chơi này, các công ty trong nước như Bibica đang lựa chọn cho mình phân khúc khách hàng có thu nhập thấp và trung bình với giá sản phẩm thấp hơn so với các công ty nước ngoài để có thể nhanh chóng chiếm được thị phần lớn. Nhờ đó, thị phần của Bibica, nếu tính toàn bộ thị trường bánh kẹo, đã tăng lên từ mức 8% năm 2008 lên khoảng 18% vào năm 2012, bằng phân nửa của Kinh Đô.
Tuy vậy, nếu đi sâu vào một số phân khúc khác ngoài thị trường bánh thì Bibica đang bị hụt hơi. Trên thị trường bánh kẹo có đường (chủ yếu là các sản phẩm kẹo ngọt và gum), chẳng hạn, Bibica vẫn đứng thứ ba về thị phần, sau Perfetti Van Melle và Hải Hà. Một đối thủ khác có liên quan trực tiếp đến Bibica là Lotte Vietnam (công ty 100% vốn của Tập đoàn Lotte) cũng tăng trưởng nhanh chóng tại phân khúc này, nhờ vào hệ thống phân phối được mở rộng hơn, đặc biệt là thông qua các kênh siêu thị hiện đại.
Rõ ràng, dù vẫn là một tên tuổi lớn trong ngành bánh kẹo Việt Nam nhưng để đạt được tham vọng dẫn dầu thị trường trong 5 năm tới, Bibica cần phải bứt phá mạnh mẽ hơn. “Để tăng trưởng tốt, điều quan trọng nhất là Hội đồng Quản trị phải đạt được sự đồng thuận, có cùng chung định hướng. Ban điều hành sẽ khó triển khai công việc kinh doanh nếu Hội đồng Quản trị không đồng thuận”, ông Chiến nói.
Nhưng sự đồng thuận này có vẻ không dễ gì đạt được trong bối cảnh 3 tay chơi lớn nhất là cổ đông nội Bibica (đại diện là ông Chiến), SSI và Lotte đang có quan điểm trái ngược nhau đối với những vấn đề nổi cộm của Bibica. Tất cả những mâu thuẫn này dự báo sẽ khiến cho bầu không khí Đại hội cổ đông Bibica vào ngày 28.10.2013 nóng bỏng hơn bao giờ hết.
Cuộc hôn nhân thất bại
Kể từ khi Lotte đặt chân vào Bibica, kết quả kinh doanh của Bibica đã không được như mong đợi. Điều này xuất phát từ những nội dung hợp tác mang tính nguyên tắc giữa hai bên nhưng khi thực hiện lại đi theo những chủ đích riêng, làm ảnh hưởng đến kết quả hoạt động của Bibica. Ví dụ, về mặt hợp tác xuất khẩu, Lotte cho biết sẽ hỗ trợ Bibica xuất khẩu nhưng trong điều khoản hợp tác lại không đặt tiêu chí về doanh số, về giá… Khi triển khai trên thực tế lại có những chính sách riêng gây hại cho Bibica như trường hợp của nhãn hàng Lotte Pie.
Trong việc phát triển thị trường xuất khẩu mới, ông Chiến cho biết Lotte cũng không được hỗ trợ gì nhiều. Chẳng hạn, doanh số xuất khẩu hằng năm khoảng 60-80 tỉ đồng hầu như là do Bibica tự làm. “Lotte cũng không sẵn lòng đưa sản phẩm của Bibica vào hệ thống phân phối của mình. Lotte cũng có một công ty con tại Việt Nam và dường như đã ưu tiên nguồn lực để phát triển công ty con này”, Ông Chiến nhận xét.
Trả lời NCĐT, Lotte cho rằng họ đã đưa các sản phẩm của Bibica vào hệ thống siêu thị Lotte Mart và các siêu thị có liên quan. Các sản phẩm của Bibica đều được hỗ trợ miễn phí để trưng bày ở các vị trí tốt nhất, thay vì phải trả chi phí cao như các sản phẩm bánh kẹo khác. Lotte cũng đã đưa sản phẩm Bibica ra thị trường quốc tế. “Tuy nhiên, việc này chưa mang lại thành quả lớn. Nếu Bibica cải tiến chất lượng sản phẩm cũng như tăng được tính cạnh tranh về giá thì chắc chắn sẽ đem lại thành công lớn hơn”, Lotte nói.
Mâu thuẫn xung quanh việc Lotte có ý định biến Bibica thành công ty con hay không cũng là một nội dung cần làm rõ tại Đại hội cổ đông lần này. Trong buổi họp báo gần đây, Lotte cho biết không hề có ý định thay đổi tên hay thôn tính thương hiệu Bibica và luôn coi việc đầu tư vào Bibica là đầu tư chiến lược với mục tiêu phát triển Công ty. “Việc tăng cổ phần tại Bibica lên 38,6% nhằm thể hiện cam kết lâu dài của Lotte với Bibica nói riêng và thị trường Việt Nam nói chung”, Lotte nói trước báo giới.
Tuy vậy, động thái gia tăng thành công tỉ lệ sở hữu lên 43,1% mới đây cho thấy tham vọng của Lotte có lẽ không dừng lại ở việc đầu tư chiến lược. Trước đây, Lotte từng yêu cầu Bibica thiết lập chung một hệ thống quản lý tổng thể doanh nghiệp (ERP). Theo đó, thông tin quản lý của Bibica sẽ được chuyển hết về máy chủ của Lotte bên Hàn Quốc, tức tất cả thông tin về Bibica sẽ được Lotte kiểm soát. Đó là điều ông Chiến không hề muốn.
Rất may, các cổ đông nội Bibica đang được sự hậu thuẫn của tay chơi thứ ba là SSI khi ông Nguyễn Khắc Hải, Phó Giám đốc Công ty Quản lý Quỹ SSI, xác nhận với NCĐT rằng nhóm cổ đông liên quan đến SSI (hiện nắm gần 35% cổ phần) vẫn sẽ ủng hộ cổ đông nội Bibica và chống lại việc thâu tóm, nếu có, của Lotte.
Lotte sẽ rút khỏi Bibica?
Sau những rắc rối nói trên, vấn đề quyền lực của Lotte tại Bibica đã được đặt ra. Lotte cho rằng cổ đông nội ngồi ghế thành viên Hội đồng Quản trị đến 2 nhiệm kỳ là không đúng luật. Vấn đề này có vẻ đang trở nên nghiêm trọng khi trong buổi họp báo, Lotte cho biết có thể sẽ nhờ pháp luật can thiệp. Nếu kết quả chưa thỏa mãn, họ sẽ thoái vốn hoàn toàn khỏi Bibica.
Lotte cũng cho rằng kể từ năm 2009 đến nay, các thành viên Hội đồng Quản trị người Hàn Quốc đều không tham gia trực tiếp vào việc điều hành Công ty và những quyết định chủ chốt. Về vấn đề này, ông Chiến từ chối bình luận vì cho rằng đây là phát biểu của người không có đủ thẩm quyền (phát biểu của ông Seok Hoon Yang, Giám đốc Tài chính của Bibica). “Nhưng nếu là phát biểu với tư cách thành viên Hội đồng Quản trị, người đó phải xem lại vì vị trí và vai trò của thành viên Hội đồng Quản trị không hề nhỏ”, ông Chiến nói.
Điều 115 Luật Doanh nghiệp Việt Nam quy định thành viên Hội đồng Quản trị sẽ bị miễn nhiệm, bãi nhiệm nếu không tham gia các hoạt động của Hội đồng Quản trị trong 6 tháng liên tục, trừ trường hợp bất khả kháng.
Một vấn đề quan trọng khác mà Lotte đề cập đến là quy chế bầu cử Hội đồng Quản trị hiện tại không theo đúng quy định của pháp luật Việt Nam. Theo Lotte, phải bầu lại toàn bộ Hội đồng Quản trị sau khi kết thúc nhiệm kỳ 5 năm. “Cách làm hiện nay chỉ bầu nội bộ và bầu lại hoặc bầu mới 1-2 thành viên mỗi năm là hành vi làm mất quyền đề cử cơ bản được quy định tại Luật Doanh nghiệp và Điều lệ Công ty. Điều này đã giới hạn quyền, cơ hội tham gia vào Hội đồng Quản trị của các cổ đông nhỏ lẻ”, Lotte nói.
Trên thực tế, ông Chiến cho biết quy chế bầu cử hiện tại đã được đưa vào Điều lệ Công ty từ năm 2005 và hoàn toàn phù hợp với Luật Doanh nghiệp năm 2005. Hơn nữa, mới đây, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã gửi văn bản cho Bibica khẳng định rằng cơ chế bầu cử là do Đại hội cổ đông quyết định và nếu Lotte muốn thay đổi quy chế này, cần thuyết phục được số cổ đông đại diện ít nhất 75% tổng số cổ phiếu biểu quyết chấp nhận. Đây cũng là quan điểm của luật sư Bùi Quang Nghiêm, Giám đốc Công ty Luật Hợp danh Nghiêm & Chính, khi cho rằng quy chế bầu cử cần được Đại hội cổ đông thông qua.
Ngoài ra, theo điều lệ bầu cử của Bibica, năm 2013 này sẽ đến lượt 2 vị trí trong Hội đồng Quản trị Bibica mà Lotte đang giữ được bầu lại. Việc Lotte lo âu bị mất quyền lực là điều dễ hiểu, đặc biệt khi quá trình hợp tác với Bibica không mấy suôn sẻ. “Hiện nay, Lotte nghĩ chỉ có bầu lại và không có bầu mới. Thực chất là Bibica thay đổi vị trí thành viên Hội đồng Quản trị rất nhiều. Ngoài ra, việc có duy trì được chiếc ghế Hội đồng Quản trị hay không sẽ phụ thuộc vào khả năng thuyết phục các cổ đông khác, dù là cổ đông lớn”, ông Chiến giải thích.
Xem ra có quá nhiều mục đích riêng khó mà dung hòa được giữa các bên liên quan trong cuộc chiến tranh giành quyền lực tại Bibica. Hậu quả tệ hại nhất có thể thấy là tiềm năng tăng trưởng của một trong những công ty bánh kẹo lớn nhất Việt Nam đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Quý 4 Bibica lãi ròng 29,2 tỷ đồng, tăng 66,7% so với cùng kỳ. Kết quả này không nằm ngoài dự tính trước đó của Bibica đã được nêu ra tại ĐHCĐ tháng 10 vừa qua.
BBC: Công ty Cổ Phần Bibica Dòng sự kiện: Hoàn thành kế hoạch lợi nhuận 2013 Địa ốc Đất Xanh chính thức vượt kế hoạch lợi nhuận 28% Ô tô TMT: Quý 4 lãi ròng 12,4 tỷ đồng, cả năm vượt kế hoạch 24,4% Tung Kuang: Năm 2013 lãi cao nhất kể từ 2010, vượt 229% kế hoạch Xem thêm » Tin mới
Cộng đồng phát triển game Việt có bị truy thu thuế?
Sacom lãi hợp nhất 120 tỷ đồng năm 2013, tăng 14% so với cùng kỳ
Địa ốc Đất Xanh chính thức vượt kế hoạch lợi nhuận 28% Quý 4 Bibica lãi ròng 29,2 tỷ đồng, tăng 66,7% so với cùng kỳ. Kết quả này không nằm ngoài dự tính trước đó của Bibica đã được nêu ra tại ĐHCĐ tháng 10 vừa qua. BBC: Giải trình kết quả kinh doanh Q4-2013 BBC: Báo cáo tình hình quản trị công ty 2013 Những sự kiện doanh nghiệp hài hước năm 2013 Lotte - Bibica: Cuộc chiến vì ai? Bibica bị nhắc nhở vì chậm nộp tóm tắt danh sách cổ đông BBC: CTCP Đầu tư Đường Mặt trời đã mua 68.000 cp Xem thêm Sau cuộc họp ĐHCĐ thường niên 2013 được tổ chức vào cuối tháng 10 với kế hoạch lợi nhuận đôt biến quý 4, Công ty cổ phần Bibica ( BBC) chính thức công bố kết quả kinh doanh năm 2013 và riêng quý 4 sau hợp nhất với những chỉ tiêu thực hiện tương đối sát với kế hoạch đề ra.
Cụ thể, trong riêng quý 4/2013, BBC đạt 395 tỷ đồng doanh thu thuần, tăng 28,24% so với cùng kỳ 2012. Nhờ kế hoạch dự trữ một số loại nguyên liệu chính với giá tốt, tỷ trọng giá vốn/doanh thu thuần quý 4/2013 giảm 3 điểm % so với quý 4/2012.
Kết quả quý 4 Bibica lãi ròng 29,2 tỷ đồng, tăng 66,7% so với cùng kỳ, đồng thời vượt con số lợi nhuận 9 tháng đầu năm của công ty. Kết quả này không nằm ngoài dự tính trước đó của Bibica đã được nêu ra tại ĐHCĐ tháng 10 vừa qua.
Lũy kế cả năm, Bibica lãi ròng gần 45 tỷ đồng, tăng 73,6% so với năm 2012. Với kết quả này, Bibica đã hoàn thành vượt mức kế hoạch lợi nhuận cả năm với tỷ lệ 24%.
Dòng tiền từ hoạt động kinh doanh năm 2013 của BBC tương đối dồi dào với 147 tỷ đồng. Số dư tiền và tương đương tiền cuối năm nhờ vậy đạt 167 tỷ đồng bằng 3,3 lần số dư đầu năm.
Tại thời điểm cuối năm 2013, BBC vẫn ghi nhận giá trị khôi phục dây chuyền sản xuất bánh Lotte Pie bị hỏa hoạn 101 tỷ đồng như một khoản phải thu ngắn hạn, giữ nguyên so với thời điểm đầu năm. Cho đến tháng 10/2013, giữa Bibica và bảo hiểm PVI vẫn chưa đạt được thỏa thuận đền bù vụ hỏa hoạn nói trên.
Lotte Pie là sản phẩm hợp tác tương đối "xui xẻo" giữa Bibica và Lotte, nhất là trong thời gian "cơm không lành canh không ngọt" giữa hai bên. Trong một thông báo phát đi trước phiên ĐHCĐ thường niên, phía Bibica cho biết năm 2012 công ty đã phải gánh một khoản lỗ tới 12,2 tỷ đồng từ sản phẩm Lotte Pie trong đó chủ yếu là lỗ trên thị trường nội địa.
Thông tin thêm về dự án đầu tư dây chuyền sản xuất bánh tại tỉnh Hưng Yên, BBC cho biết tính đến thời điểm cuối năm 2013, công ty đã rót vào dự án 30,5 tỷ đồng trên tổng số 265 tỷ đồng vốn đăng ký đầu tư.
Trong năm 2013, thu nhập Ban giám đốc và thù lao hội đồng quản trị Bibica tăng lên đáng kể so với năm 2012. Cụ thể như sau:
Báo cáo tài chính năm 2013 - Giải trình
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét